Materiał pochodzi z Portalu Edukacji Ekonomicznej NBPortal.pl
Jeszcze kilkanaście lat temu karty płatnicze były w Polsce zupełnie nieznane. Płaciliśmy niemal wyłącznie gotówką, tylko nieliczni używali czeków. Teraz o czekach nikt już nie pamięta, a karty przebojem wdarły się do naszych portfeli. Choć używane są powszechnie, to nadal wielu z nas ma nikłe pojęcie o ich właściwościach. Przypominamy więc podstawowe informacje charakteryzujące karty.

Zgodnie z ustawą Prawo bankowe kartą płatniczą jest karta identyfikująca wydawcę i upoważnionego posiadacza, uprawniająca do wypłaty gotówki lub dokonywania zapłaty, a w przypadku karty wydanej przez bank lub instytucję ustawowo upoważnioną do udzielania kredytu - także do dokonywania wypłaty gotówki lub zapłaty z wykorzystaniem kredytu.

W zależności od funkcji

Jednym z najbardziej istotnych sposobów systematyzowania produktów kartowych jest podział według kryterium funkcjonalności i sposobu rozliczania kart. Można tu wyróżnić:

* karty kredytowe, które były pierwszymi kartami jakie banki zaoferowały swoim klientom, dlatego też dość często, szczególnie w krajach anglosaskich, nazywa się tak wszystkie rodzaje kart płatniczych. Wydając kartę kredytową bank daje możliwość zaciągania kredytu do określonego limitu i samodzielnego podejmowania decyzji o terminie spłaty - posiadacz karty może skorzystać z kredytu oferowanego przez bank lub spłacić zadłużenie natychmiast. Spłata zadłużenia powoduje odnowienie linii kredytowej o kwotę spłaty. Posiadacz karty jest zobowiązany do uregulowania raz w miesiącu jedynie kwoty zwanej minimalną płatnością lub kwotą minimalnej spłaty, określanej zazwyczaj jako procent zadłużenia (zwykle 5 – 10% sumy zobowiązań wynikłych z transakcji dokonywanych przy użyciu karty). Minimalne płatności zostały wprowadzone w celu umożliwienia bankowi kontroli nad udzielanym kredytem. Posiadanie karty kredytowej nie wiąże się z koniecznością otwarcia rachunku bieżącego w banku, który kartę wydał - posiadacz karty spłaca zadłużenie dokonując przelewów na tzw. rachunek karty.
* karty obciążeniowe (zwane również charge, z odroczonym terminem płatności) - funkcjonujące na podobnych zasadach jak karty kredytowe tzn. pozwalające na korzystanie ze środków, którymi klient w danym okresie nie dysponuje. Zazwyczaj posiadanie karty obciążeniowej wiąże się z koniecznością otwarcia rachunku bieżącego w banku, który wydał kartę. Dla każdego posiadacza karty bank ustala miesięczny limit wydatków, do wysokości którego klient może dokonywać transakcji w ciągu miesiąca. Bank udziela w ten sposób posiadaczowi karty krótkoterminowego kredytu, w zamian za co pobiera zazwyczaj prowizję (najczęściej od 1 do 3% wartości transakcji). Posiadacze kart obciążeniowych rozliczają się z bankiem w określonym regulaminem terminie, na koniec cyklu rozliczeniowego (zazwyczaj raz w miesiącu). Podstawową cechą, która odróżnia ten typ kart od kart kredytowych jest właśnie konieczność spłaty całego zadłużenia w określonym, niezmiennym terminie.
Karty kredytowe i obciążeniowe, ze względu na odsunięty w czasie termin regulowania zadłużenia z tytułu transakcji, określane są jako karty „pay later” (zapłata później).
* karty debetowe - umożliwiające dokonanie zakupów tylko do wysokości środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Rachunek posiadacza karty obciążany jest w ciągu kilku dni od momentu dokonania transakcji, dlatego też karty te określane są jako „pay now” (zapłata natychmiast). Jedyną możliwością kredytowania przez bank jest przyznanie prawa do salda debetowego w rachunku (tzw. linii kredytowej lub overdraft-u). Wszystkie transakcje dokonywane przy użyciu kart debetowych są autoryzowane, co oznacza, że przy każdym użyciu karty sprawdzana jest jej autentyczność, status (brak lub wprowadzenie zastrzeżenia) oraz dostępność środków zgromadzonych na rachunku. W wyniku autoryzacji zakładana jest również blokada (hold) w kwocie transakcji, która powoduje zmniejszenie wartości dostępnych na rachunku środków, co uniemożliwia przekroczenie salda rachunku. Karty debetowe są więc produktem o najwyższym poziomie bezpieczeństwa i z tego powodu są powszechnie oferowane klientom o niskich dochodach lub z grup podwyższonego ryzyka. Są to karty wydawane przez większość banków standardowo do każdego otwieranego rachunku bieżącego.
* karty przedpłacone - czyli karty „pay before” (zapłata wcześniej), określane również jako "elektroniczna portmonetka", są najmłodszą formą plastikowego pieniądza. Karty te mają zakodowaną określoną wartość, która zmniejsza się przy każdym użyciu. Dokonanie transakcji kartą przedpłaconą polega na "przeniesieniu" odpowiedniej wartości z karty do terminala sprzedawcy. Przeprowadzenie transakcji nie wymaga zatem żadnego połączenia z bankiem - posiadacz nie jest w stanie bowiem wydać więcej niż jest to zakodowane na karcie. Karty tego typu stwarzają szansę na zwiększenie opłacalności i powszechności dokonywania drobnych transakcji. Karty przedpłacone mogą być jednorazowe lub odnawialne, czyli takie, które po wyczerpaniu się wartości mogą być powtórnie załadowane i wykorzystywane.

Podział według technologii

Ze względu na sposób autoryzacji karty płatnicze można podzielić na płaskie i wypukłe - nazwy te są związane ze sposobem embossowania, tj. nanoszenia na kartę danych jej posiadacza oraz numeru karty i daty jej ważności. Karty płaskie (z płaskim nadrukiem) akceptowane są wyłącznie w środowisku elektronicznym, często wymagają potwierdzania transakcji dokonywanych w sklepie kodem PIN zamiast tradycyjnego potwierdzenia podpisem. Karty wypukłe (tłoczone, z wypukłym nadrukiem) umożliwiają dokonywanie transakcji na odległość (zamówienia telefoniczne, internetowe) oraz używanie karty w terminalach starszego typu (tzw. imprinterach lub "żelazkach"). W przypadku operacji bezgotówkowych posiadacz karty zazwyczaj potwierdza dokonanie transakcji podpisem.

W zależności od sposobu zapisania i odczytywania informacji z karty można wyróżnić:

* karty z paskiem magnetycznym - czyli karty, w przypadku których informacje o karcie zakodowane są na ścieżkach paska magnetycznego,
* karty z mikroprocesorem (chipowe) - zwane również kartami inteligentnymi. Informacje o karcie zakodowane są na mikroprocesorze, który w porównaniu z paskiem magnetycznym jest znacznie bezpieczniejszym nośnikiem informacji. Mikroprocesor pozwala na znaczne zwiększenie funkcjonalności karty - umożliwia zapisanie większej ilości danych oraz ich modyfikowanie i wgrywanie innych aplikacji, np. lojalnościowych,
* karty hybrydowe - łączące cechy wymienionych wyżej produktów, tj. wyposażone zarówno w pasek magnetyczny jak i mikroprocesor. Karty tego typu stosowane są często w okresie dostosowywania terminali sklepowych do obsługi kart wyposażonych w chip.

Parada wydawców
Ze względu na zasięg funkcjonowania karty płatnicze podzielić można na krajowe - akceptowane wyłącznie w kraju banku - wydawcy oraz karty międzynarodowe, akceptowane na całym świecie. Karty o zasięgu międzynarodowym wydawane są przez największe organizacje kartowe, do których zaliczane są VISA International, MasterCard i JCB International (systemy bankowe) oraz American Express i Diners Club International (systemy klubowe).

* VISA International jest największą na świecie organizacją kartową. Jej prekursorem był Bank of America. Pierwsze karty zostały wydane w 1959 r. i zyskały ogromną popularność ze względu na nowatorski charakter (revolving credit) i łatwy dostęp dla przeciętnego Amerykanina.
* MasterCard - wywodzi się z Kalifornii, gdzie w 1960 r. kilka banków utworzyło organizację California Bank Card Association, której celem było wydawanie kart konkurencyjnych w stosunku do produktów VISA. Organizacji tej należy zawdzięczać wiele innowacji na rynku kart płatniczych, m.in. wprowadzenie zabezpieczeń hologramowych i wydanie pierwszych kart dla firm.
* JCB International - organizacja Japan Credit Bureau powstała w 1961 r. Jej członkami są wyłącznie banki japońskie a posiadaczami kart JBC - w 99% obywatele Japonii. JCB utrzymuje, że nie chce konkurować z istniejącymi już systemami kart, lecz jedynie wypełnić jedną z nisz rynkowych rozwijając specyficzny tylko dla siebie styl traktowania posiadacza karty.
* Diners Club - to organizacja założona w 1950 r. i uważana za prekursora kart płatniczych. Karty DC mają charakter elitarny i ekskluzywny, nie są to karty masowe. Używają ich głównie osoby często podróżujące służbowo, a przeciętna wartość transakcji dokonanej przy użyciu karty Diners Club jest znacznie wyższa od transakcji kartowej w innych systemach.
* American Express - ma z kolei najdłuższą tradycję w dokonywaniu przekazów pieniężnych i emisji czeków podróżnych. Karty tej organizacji pojawiły się na rynku w 1958 r. Dziś American Express jest największą, cieszącą się dużą renomą organizacją typu klubowego a jej produkty są dobrze znane na całym świecie.

Lojalnościowe i charytatywne

Bardzo popularne w ostatnich latach stało się również wydawanie kart ściśle zdefiniowanym grupom klientów. Wyróżnia się tu:

* karty lojalnościowe (loyality cards), które służą związaniu posiadacza karty z bankiem lub inną organizacją np. poprzez system punktów premiowych przyznawanych za każdą transakcję,
* karty wydawane we współpracy z firmami komercyjnymi (co-branded cards) - na karcie, oprócz logo banku, znajduje się również logo firmy współpracującej, np. sieci supermarketów, w której posiadacz karty może uzyskać specjalne zniżki,
* karty wydawane we współpracy z organizacjami klubowymi (affinity cards) - wydawane w porozumieniu z klubami, których posiadacz karty jest członkiem. Karty tego typu mają zazwyczaj charakter prestiżowy,
* karty wydawane we współpracy z organizacjami społecznymi (charity cards) - wspierającą określony cel. Zazwyczaj opłata za wydanie takiej karty jest wyższa a znaczna część zysków banku przekazywana jest na wsparcie zadań statutowych organizacji.

Autor: NBPortal.pl
Copyright by Portal Edukacji Ekonomicznej NBPortal.pl.